Người thiết kế cốc bia hơi huyền thoại: Tôi đã để lại cho đời một sản phẩm

Nghề cơ khí Phố Văn Cao, trong cái ô vuông nhỏ nép mình khiêm tốn giữa bạt ngàn sắc mầu bảng quảng cáo. Tôi và Họa sỹ Văn chậm rãi, nhấm từng ngụm bia trong cái cốc xanh xù xì . Ông chủ quán quảng cáo “Sáng sớm, hôm nào nào xe của Nhà máy bia hơi Hà Nội cũng đến thả ở đây vài Bom”…í…

Nghề cơ khí…

Khẽ hất những sợi tóc mềm lòa xòa trên đôi kính cận như đã lơ đãng trước trăm vạn tấp nập cuộc sống xô bồ. Họa sỹ Lê Huy Văn kể về sự ra đời của chiếc cốc bia xanh đã trở thành “huyền thoại”, mà chúng tôi đang cầm trên tay. Để đến nay, sau hơn 40 năm tồn ở nó có tà áo dài thướt tha đã cộng vẽ nên 1 Hà Thành rất đặc trưng, cổ kính.

Nhấm thêm vài ngụm bia nhỏ sau cái chạm cốc chỉ đủ cho màu vàng hơi sóng sánh. Ông hồi tưởng “Tôi sang Đức năm 12 tuổi để học phổ thông, sau đây được chuyển vào Trường dạy nghề Kamera – und Kinowerke Dresden. Nơi đây đã có đến tay nghề cơ khí chính xác điêu luyện, giúp tôi có nền móng thực tiễn sinh động để học tốt về design sau này. Kết thúc 3 năm học ở Dresden, tôi từ biệt bờ sông Elbe Dresden lãng mạn của nước Đức, về có mùi khói lam chiều, bữa cơm cà kho chốn quê nhà”.

Duyên nợ có nước Đức, có lẽ là dấu nhấn trong số phận chàng trai Văn. Năm 1965, ông trở lại Đức học đại học chuyên ngành kiến trúc công nghiệp ở Đại học Mỹ thuật Burg Giebichenstein Halle.

Năm 1970, ông tốt nghiệp về nước và khi bức tường Berlin sụp đổ vào năm 1989, ông được nhận học bổng của Viện hàn lâm thảo luận Đức (DAAD), để tiếp tục sang Đức tìm hiểu sâu về đồ họa. Nhà kiến trúc danh tiếng của Đông Đức – cha đẻ của mẫu xe Moped – S50 – vang danh thập niên 60; Claus Dietel, đã trực tiếp truyền dậy cho ông những kỹ năng, tư duy kiến trúc kế tân tiến nhất thời bấy giờ.

Ơ Halle, Văn tập trung kiến trúc mô hình xe máy, xe búyt 24 chỗ ngồi; tìm hiểu về nghệ thuật chữ. Đặc biệt, bài tốt nghiệp của chàng trai Việt Nam được phân tích cao và giữ ở kho lưu trữ một vài bài tốt nghiệp hoàn hảo ở Burg Gibichenstein Halle…

Những năm sau này, trên cương vị Hiệu phó Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, ông vẫn luôn nỗ lực cho quan hệ hợp tác giữa hai nền nghệ thuật Đức – Việt, thông qua lĩnh vực tìm hiểu khoa học và đào tạo design.

Một thời vang bóng

Vào giữa năm 1960, nhà máy bia Hà Nội ở phố Hoàng Hoa Thám được bình phục. Thời đây, sự vất vả và cái đâyi như phủ 1 bức màn xám lên từng góc phố, ngõ nhỏ của Hà Nội; việc được uống 1 cốc bia hơi là sự cố gắng xa xỉ, là thú vui lớn và niềm mơ uớc của nhiều người. Uống bia họ được sôi nổi quên đi thực ở gặp khó, được trầm mặc để khát vọng về tương lai tươi sáng trong những tiếng chạm cốc keng keng.

Bia ngoài phân khúc thời đây rất ít vì nhà máy bia chỉ phân phối hạn chế cho 1 số của hàng nhà nước; một vài điểm bản chỉ độ 1 giờ đồng là hết nhẵn, khi vẫn còn hàng dài người xếp hàng. Có thể mua bia ở Nhà Xanh (cạnh Đại học Sư phạm Hà Nội bây giờ), để nhắm có ít lạc rang. Hoặc ai muốn ôm cái cốc vại của Lê Huy Văn, tất phải mua 1 suất ăn ở Bia Đường Sắt…

Họa sỹ Văn cho biết, ở nơi làm việc Thứ nhất của ông sau khi ở Đức về là Liên hợp Trung uơng Hợp tác xã Việt Nam, nhằm cung cấp đề nghị về vật dụng dùng cho việc uống loại nước “cấp cao” thời đây là bia Hà Nội. Ông bắt tay vào kiến trúc và đã đi vào hoạt động mẫu chuẩn sản phẩm trong 3 ngày có 4 phác thảo.

Năm 1976, chiếc cốc thủy tinh “nguyên thủy” màu xanh, chính thức thành hình trên tấm giấy thô ráp. Cốc có hình côn, phần miệng loe to thân đáy nhỏ nhằm giúp cho việc xếp những chiếc cốc vào nhau dễ dàng; thân cốc có gờ tròn để một vài ngón tay bám được chắc, tha hồ. Chất liệu chế tác cốc từ thủy tinh tái chế, có tính bảo vệ môi trường, chi phí rẻ…và có độ cứng nhất định để khi chạm cốc không bị vỡ, sứt.

Tôi thắc mắc có họa sỹ Văn, sao ông chưa bao giờ gọi mẫu cốc của mình là 1 tác phẩm, khi nó được nhiều người đâyn nhận và sử dụng bền vững theo thời gian và được phân tích là Good Design vì hội tụ đủ 5 nhân tố: ý tưởng, kiến trúc, chất lượng, công năng và kiểu dáng tốt. Họa sỹ nhỏ nhẹ ” Là nhà kiến trúc, anh phải tạo ra sản phẩm cung cấp nhu cầu người tiêu dùng”. Ông thêm, “Guenter Gnauck – 1 họa sỹ tài năng của Đức – khi sang Việt Nam có tặng tôi tờ thiệp đề chữ: Đừng để mất cái Đầu !!!”.

Cái đầu, theo ông không phải để suy nghĩ về biện pháp tạo ra hào quang cho chính mình; mà phải luôn suy nghĩ về việc có thể giúp ích giúp cho đời… Họa sỹ Văn là người khiêm nhường, trước đây đến nhà gặp ông đặt vấn đề viết bài, tôi thấy ông ngạc nhiên: “Mình có cần ai biết đến đâu ?”.

Bao giờ mất đi?

Từ nơi sản xuất Thứ nhất của chiếc cốc uống bia do họa sỹ Văn kiến trúc, ở Hợp tác xã Thủy tinh dân chủ Hà Nội. Thời gian sau, khi bia có nhiều, thói quen uống bia cũng phát triển thành phổ biến; không ít hợp tác xã thủy tinh cũng làm loại cốc đây vô số.

Tuy vậy, do biện pháp chế tạo thủ công mỗi nơi khác nhau đã làm mai 1 kiểu dáng nguyên thủy của cốc cũ. Họa sỹ Vũ Như Cẩn từng bực mình, thấy…ghét khi chiếc cốc sau này miệng bớt loe và dung tích lớn hơn đến 0,5 lít so có cốc cũ. Nhưng cũng nhờ kiểu sản xuất “chẳng nơi nào giống nhau”, đã tạo cho mỗi mẻ cốc ra lò sự khác biệt, quyến rũ riêng; có một vài bọt khí phân bổ không đều và sắc độ màu, chiều cao khác nhau.

Julio de Leo, nhà kiến trúc và tiếp thị người Ý, từng nhận xét “Cảm giác vị ngọt của bia Hà Nội là nhờ ở cốc bia có bọt thủy tinh” và mua tới 5 kontent loại cốc đây để xuất khẩu sang Ý vào năm 1991.

Việc sản xuất cốc bia xanh vào thập kỷ 80 – 90, đã trở thành nguồn thu chủ lực của nhiều hợp tác xã thủy tinh. Ở Hà Nội, trước có Xí nghiệp thủy tinh Thanh Đức ở Trương Định chuyên sản xuất cốc. Đến nay, làng nghề thổi bình, lọ thủy tinh Xối Trì, xã Nam Thanh, huyện Nam Trực (Nam Định) vẫn còn 3 hộ dân duy trì nghề làm cốc bia có trung bình 1 ngày, mỗi lò làm ra dao động 1.500 chiếc cốc.

Quy trình “chế” cốc bia xanh khá dễ làm, chủ yếu dựa vào sức khỏe và kỹ thuật của người thợ. Theo đây, mảnh kính vỡ được đập thành mảnh nhỏ loại bỏ tạp chất rồi cho vào lò nung 1.800 độ C trong 6 tiếng; khi thủy tinh nóng chảy người thợ dùng chiếc ống dài dao động 1,5m lấy thủy tinh ra và dùng hơi thổi, xoay đều tạo hình cốc. Cốc sau đây được cắt mép, làm tròn miệng và ủ nguội bằng tro từ 12 – 15 tiếng…

Thời điểm sản phẩm cốc bia xanh ra đời, Bộ Nội thương là nơi duy nhất thu mua, phân phối buôn đến một vài nhà tiêu thụ. Gía mỗi chiếc cốc thời điểm đây chỉ 500 đồng/chiếc; phân phối buôn cho cửa hàng bia dao động 2.05 đồng/cốc. Hiện chợ đầu mối Gầm Cầu (Hà Nội) được biết đến là nơi duy nhất phân phối cốc cho toàn Hà Nội cũng như 1 số tỉnh, thành kế bên; có giá phân phối buôn từ 6000 – 6.500 đồng/cốc, phân phối lẻ dao động 10.000 đồng/cốc. Theo chia sẻ của 1 số chủ hàng, vào những tháng hè phân khúc buôn phân phối cốc luôn trở lên sôi động vì nhu cầu uống bia tăng mạnh, cốc sản xuất đến đâu phân phối hết đến đây, không có hàng đọng.

Được biết, tuy phân tích cao chiếc cốc vại truyền thống có “công lao” đã tạo dựng 1 phần thương hiệu cho bia hơi Hà Nội. Nhưng dao động năm 2010, CTCP Thương mại bia Hà Nội (HABECO Trading) đã đưa ra phương án thiết mẫu cốc mới, có nguyên do đặc điểm của cốc không còn thích hợp có thị hiếu càng ngày càng cao của người tiêu dùng. Loại cốc kiến trúc mới có quai màu trắng, hình trụ hơi thuôn đáy to, thân cốc có tạo các con phố vân dọc và vân hình ô van. Chi phí khuôn mẫu cho cốc bia được Habeco Trading dự tính từ 120 – 150 triệu đồng; năm 2011 chuẩn bị có dao động 50 – 75 nghìn chiếc cốc được sản xuất.

Tuy nhiên, phương án trên có lẽ đã phá sản có thực ở đến cả gần chục năm sau; một vài nhà hàng, quán phân phối bia vẫn thấy đầy rẫy những chiếc cốc xanh bọt khí xù xì. Có nơi mạnh dạn thử một vàih tân loại cốc khác, nhưng đa số cũng thất bại, bởi sự khác biệt họ tạo ra không được sự ủng hộ từ người tiêu dùng. Bạn tôi, anh Tuấn – con của chủ hệ thống bia hơi hơn Lan Chín nổi tiếng ở Hà Nội – cho biết, một vài quán nhà anh vẫn dùng loại cốc xanh vì giá rẻ, dễ sử dụng.

Về sức sống của chiếc cốc họa sỹ Văn thổ lộ, trước kia ông định một vàih tân mẫu, nhưng chưa thành do chi phí đắt vì khuôn mẫu phức tạp hơn”…Nhưng có lẽ chính vẻ đẹp mộc mạc, dù không trong vắt như pha lê; nhưng lại cho người ta cảm giác thích thú, an nhiên khi chạm những ngón tay vào và tạo sự hứng khởi, vui mắt vì những bọt thủy tinh xanh long lanh, đan xen nhẹ nhàng có màu vàng của bia… đã len lỏi vào tâm thức nhiều người và tạo ra 1 thói quen tiêu dùng bền vững, “giữ” chiếc cốc tồn ở trong suốt hơn 40 năm qua.

Họa sỹ Văn từng tiên lượng, chiếc cốc ông vẽ mẫu rồi sẽ trở thành vật lưu niệm. Nhưng điều ấy chưa xẩy ra, vì vẫn có những lò sản xuất cốc đỏ lửa. Như vậy chiếc cốc cổ lỗ còn tương lai. Âu đây cũng là “định mệnh” của nó. “Phải sống để san sẻ vui buồn có đời”. Mà trong chốn nhân gian, vui buồn biết bao giờ hết?

Chiều muộn, khi Họa sỹ Văn chia tay tôi, ông trầm ngâm như 1 đúc kết đời mình “Việc nào làm được mình đã làm rồi; khát vọng, mơ ước là vô hạn, sức ta là hữu hạn; chỉ có rũ bỏ mọi thứ mới có được Tự do”…Đúng, Họa sỹ Văn là người tự do,vì ông đã không bị trói buộc bởi ánh hào quang của sự nổi tiếng. Với ông, sáng tạo chỉ để phục vụ cho đời.

Khoa học chứng minh: Đàn ông “nhậu” điều độ sống lâu hơn người không bao giờ động tới rượu bia

Theo Bích Khánh

Doanh Nhân & Pháp Luật

Căn hộ Waterina Suites nằm trong dòng căn hộ cấp cao nằm trong trọng điểm hành chính quận 2 thuộc phường Thạnh Mỹ Lợi, đây chính là sản phẩm liên doanh giữa Công ty Thiên Đức và Maeda Jimusho (Nhật Bản). Xem thêm tài liệu https://waterinasuites.info/#gia-ban-waterina-suites

Tìm hiểu thêm https://giakhanhland.vn/ban-can-ho-quan-9/

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *